تبلیغات
حسابداری ، مذهبی ، سیاسی ، فراماسونری ، هنر و ... - استانداردهای حسابداری اسلامی

حسابداری ، مذهبی ، سیاسی ، فراماسونری ، هنر و ...
 
«اِنّا نَحنُ نَزَّلنَا الذِّکرَ وَ اِنّا لَهُ لَحافِظون» قرآن کریم سوره حجر آیه 9
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 2 فروردین 1391 توسط محمد درزیان خشکرودی

•       مقدمه

 

    درسال های اخیربرارتقاع سطح استانداردهای بین المللی حسابداری برای پاسخگویی دربرابررشدفزاینده جهانی شدن بازارو اقتصادتاكید فراوانی شده است . عده ای براین باوراندكه استانداردهای بین المللی باعث افزایش سازگاری ،درك واستنباط بهتر مسائل مالی شده است درصرفه جویی زمان و مسائل مالی بسیارمفید میباشد. درضمن درك تفسیرو تجزیه و تحلیل مالی راتسهیل می كند.اصول و قوائد ارائه شده براساس اندیشه حسابداری انگلیسی –امریكایی ومكتب های آنها مغایر با اصول اسلامی و اهداف آن می باشد همین عامل اساس تشكیل اقتصاداسلامی شدكه درمقابل اقتصادغربی قرارداد.

•       اقتصادغربی درمقابل اقتصاداسلامی

 

     اقتصاداسلامی برپایه شریعت یا قوانین اسلامی است كه ناظر به مسائل مادی و معنوی به صورت همزمان می باشد و اصل اساس شریعت دراین است كه ”امنیت و عدالت ”(اقتصادی - اجتماعی ) رابرای آحادجامعه به ارمغان آورد. شریعت به ما می آموزد كه تمام ثروت های عالم ازآن خداست ومامنحصرا“ امانت دار این ثروت هستیم (قرآن مجیدسوره 55آیه 7) نظام اقتصادی اسلام براین باوراست كه هیچ انسانی حق نداردآنچه را ازآن خودبداندكه اساسا“آفریده خدا یا ماحصل تلاش دیگری است (Haqiqi & Pomeranz 1987,153)

    این قوانین برای برقراری عدالت اجتماعی وضع شده ، وتفاوت های اصلی بین اقتصادغربی و اسلامی نیزدرهمین نكته ”عدالت اجتماعی“است . درنظام های ”اقتصادی مادی “حاكم برغرب شخص به هر صورتی كه بخواهد می تواند از مال و ثروت خود استفاده كندبدلیل اینكه آنها ” حق كامل و غیرمشروط ” خود را، اهرمی ضروری برای زندگی می دانند و تنها هدف چنین اقتصادی ”ثروت اندوزی ” است (Shafi  1979 ) برعكس در اقتصاد اسلامی، چنین حقی برای اشخاص در نظر گرفته نمی شود بلكه آنها صرفا“ به عنوان امانت داران آن ثروت محسوب میشوند و قوانین از طرف خداوند وضع و ابلاغ می گردند  هیچ فردی نباید اموال و ثروت خود را هدر دهد .

ثروت های دنیا نصیب آن دسته از افرادی می گردد كه آن را از خدا بخواهند و آنهایی كه به آن نیاز دارند . ”   و   ” ثروت اندوزی ”   دراقتصاد اسلامی وجود ندارد .

در ادامه ،چند نمونه ازتفاوت های اقتصاداسلامی و غربی به صورت خلاصه ذكر شده است .

    اقتصادغرب نمیتواندمسائل فرامادی رادرك كند ولی دراقتصاداسلامی درك مسائل فرامادی امكانپذیر است یكی از مهمترین اهداف اقتصاداسلامی این است كه به جای آنكه ثروت در دست شمارمعدودی باشد ، درجامعه جریان پیداكند تا فاصله بین طبقات فقیرو غنی روزبه روز كمتر شود و به صورت عملی آثارمطلوب خودرا بگذارد .

البته موسسات مختلفی برای دستیابی به این اهداف درجامعه تاسیس شده است تكلیف زكات در واقع واردكرد نوعی فشار روی ثروتمندان برای تقسیم ثروت خود بافقیران و مستمندان است ، جلوگیری از ربا و سودهای كلان نامشروع از روشهای دیگر به شمار می رود . حتی این موسسات نیز باموسسه های مشابه خود در اقتصاد غرب بسیار متفاوت هستند .

        زكات

       یكی از مهمترین و اصلی ترین بنیان های اقتصادی اسلامی زكات است .  ازلحاظ رده اقتصادی ،در جایگاه دوم و از لحاظ اهمیت موضوع ،وظیفه شرعی هرمسلمان است زكات به معنای واقعی ”تزكیه “ است كسانی كه میزان ثروتشان ازحدنصاب معمولی فراتر رود ملزم به پرداخت بخش ناچیزی ازمال خودبرای تصفیه و تزكیه ثروت خواهندشد تا از گناه حرص و طمع  دور بمانند.

 زكات به عنوان جزءلاینفك اقتصاداسلامی در نظر گرفته شده است هدف آن ”ریشه كنی فقر“ از طریق توزیع عادلانه ثروت بین طبقه آسیب پذیر و محروم جامعه است البته  این مركز خیریه  نیستند  ولی  در

صدد كمك به مستمندان هستند زكات ثروت رادر جامعه به گردش می اندازد و اگر به صورتی سازمان یافته انجام شود در جامعه اسلامی سطوح و كیفیت زندگی مردم را به گونه ای چشمگیر ترقی خواهدكرد

 اگر ثروت شخصی ازحد معمول (58گرم طلا یافراتر) تجاوزكند باید زكات بپردازد ، البته برای اشخاصی كه ثروت آنها به این حد نرسیده ، نیزپرداخت زكات واجب است البته اولویت از خانواده های پردرآمد به خانواده های كم درآمد خواهدبود وبرای محتكران نیز مجازاتهایی در نظر گرفته شده است در دین اسلام برتاسیس مراكز خیریه توزیع زكات تاكیدشده است كه به صورت داوطلبانه اداره می شوند در كشورهای غربی ،مالیات معنای خوبی برای مردم ندارد و معمولا“ سعی می شود از پرداخت آن،سرباز زنند. در سیستم اسلامی پرداخت زكات ، وظیفه شرعی و نوعی عبادت به شمارمیرود و كسی كه درصدد كاهش میزان زكات خود برآید گناه بزرگی را مرتكب شده است. به مسلمانان آموخته می شود كه تا از ثروت خود به نحو سخاوتمندانه ای  استفاده كنند  زكات در حقیقت نوعی قرض دادن خدا است كه  خدواند  خودبازپرداخت و حتی پاداش آن را به هر صورت در این دنیا ودرجهان آخرت پذیرفته است .

 

    نحوه اجرای زكات

 

     زكات در مسائل شخصی و حقوقی و تجاری كاربرددارد جوامع اسلامی ، تنها جوامعی هستند كه پرداخت زكات شخصی و تجاری افراد از مسئولیت های سنگین آنها محسوب میشود زكات نوعی مالیات برثروت است كه متفاوت با وضع مالیات در سیستم اقتصادغربی می باشد در اقتصاد اسلامی، اهرم های سیاسی تاثیر زیادی برنحوه جریان یافتن این موارد مالی نخواهد داشت .

      میزان زكات 5/2درصد كل ثروت اندوخته شده است وبه صورت سالانه قابل پرداخت می باشد. سال مالی ممكن است درهر زمانی در طول سال اتفاق بیفتد ، ولی در عمل اكثر افراد ،آخر سال مالی را قبل از فرارسیدن ماه رمضان یعنی نهمین ماه از سال اسلامی در نظر می گیرند .

زكات را می توان به دو صورت نقدی و غیر نقدی (جنسی)پرداخت كرد پول نقد به صورت چك بانكی  سهام شركت ها ،كالا،بخشی از سودفروش یا خرید زمین است . كالاهای دولتی كه به منظور استفاده خریداری شده اند و نه برای فروش، از مالیات معاف می باشند . هم چنین كالاها فاسد شدنی از پرداخت زكات معاف می باشند . (Iqbal,Z,& M.Amerah,1990)

      ارزش گذاری برای اهداف زكات

        ارزش گذاری براساس میزان پول موجود خواهد بود و براساس معیارهای (Cocoa)ومعادل پول رایج كشوراست. ارزش منابع غیرمالی ازقبیل زمین ،باغ و مغازه ازطریق سیستم های ارزش گذاری موجود برآورد می شود در ضمن تعیین تناسب میان شرایط سنی پرداخت كننده زكات و میزان آن از دیگر ویژگی های اختصاصی این بخش بوده و غیر قابل اغمال است . قوانین زكات توسط اصول پذیرفته شده حسابداری(GAAP) پذیرفته شده و درمورد مشكلات اجتماعی در این زمینه راه حل هایی نیز در نظرگرفته شده است .

 ارزش گذاری موجودی ها

       برطبق اصول پذیرفته شده حسابداری ،ارزش گذاری روی موجودیها باید طوری باشد كه اقل قیمت تمام شده یا ارزش بازار در نظر گرفته شود و این بدان معناست كه موسسات اسلامی نمی توانند از اصول مذكور پیروی كنند و دلیل آن مغایربودن قوانین آنها با قوانین زكات است .

     ارزیابی حسابهای دریافتنی

       درقوانین اسلامی دراین موردنیز قوانین خاصی وضع شده است كه در سیستم انگلیسی –آمریكایی چنین چیزی وجودخارجی ندارد .

    مفهوم محافظه كاری

  سیستم حسابداری انگلیسی –آمریكایی نگرش محافظه كاری رادنبال می كند این نگرش روشهای مقابله با اتفاقات پیش بینی نشده را ارائه می كند و به ما یادمی دهد كه چگونه پیش از انجام هركاری ،در شرایط عدم اطمینان ازوقوع رخدادهای ناخواسته جلوگیری كنید.

محافظه كاری در تربیت و نظام اعتقادی (یاسیستم اقتصادی اسلامی ) مشابه سیستم های غربی مشاهده نمی شود و مسلمانان تاحدودی از انجام این روشها ، منع شده اند و واضع است كه یكی از تفاوتهای آشكار میان سیستم های در این مرحله نیز نمود پیدا می كند.

 

    سیستم بانكی بدون ربا

  ربا یا بهره ثابت تمایل ثروتمندان را برای انباشت ثروت بیشترمی كند و حس حمایت از همنوع را درجوامع اسلامی ازبین می برد و سود سرمایه را بدون ریسك و خطر و خسارت در اختیار آنها قرارمی دهد. بهره یكی از مهمترین دلایل توزیع ناعادلانه ثروت است میزان بهره ثابت باعث میشود سرمایه گذار از سودی اطمینان حاصل كند كه به دست خواهد آورد و بعد از مدتی سود حاصل از سرمایه گذاری خود را به دست آورد كه كارگران زیادی برای آن زحمت كشیده اند و پیامدطبیعی این امر آن است كه ثروتمندان بدون هیچ دغدغه ای از سود سرمایه خود بهره برداری كنند و در حالی كه سرمایه آنها درچرخه بازارهیچ كمكی به افرادبی بضاعت نكند .

در نتیجه،اصل این مساله از دیدگاه اسلامی مردود نامشروع ودور از انصاف است .

       دلایل نامشروع بودن بهره ازاین قرار است :

       بهره یعنی بدون هیچ تلاشی پول به دست آورد كه باعث ایجاد عادت ناپسند به این مساله در بین مردم می گرددو آنها را از ایجاد فرصت های شغلی باز می دارد . در قرن 19در انگلستان چنین وضعی بوجود آمد ،در آن زمان از سرمایه های خود برای بدست آوردن بهره بیشتر استفاده می كردند و زمانی را برای به كار و فعالیت اختصاص نمی دادند. همچنین بهره باعث خواهد شد كه مردم از كمك به یكدیگر اجتناب كنند یعنی برای كمك به كسی پول قرض ندهند و انگیزه كافی برای افراد دیگر در كمك به همنوع باقی نگذارند . بهره گرفتن نوعی استثمار است و شخص مقابل را در شرایط بسیار بد برای پرداخت آن قرار می دهد.

 سیستم سود وزیان اسلامی

       اسلام به جای بهره ثابت ، احتمال خطر وزیان سرمایه را پیشنهاد می كند، در اسلام پولی كه قرض داده میشود درجهت كمك به همنوع است نه به دست آوردن سود.

 درسالهای اخیر بانك های اسلامی در كشورهای اسلامی ازقبیل عربستان سعودی و مصر ، گسترش فراوانی یافته اند این بانكها برپایه سیستم سودو زیان اسلامی عمل كرده و سودی دریافت نمی كنند.

حقیقی وپومرانز (1987) تعدادی از برنامه های بانكی را به شكل زیر فهرست كرده است كه برپایه سیستم سود وزیان اسلامی است :

1- مضاربه : بانك بعنوان شریك مالی عمل میكند و نیاز مالی را برای شما تامین میكند .

2- مرابحه : برای خرید كالاها و غیره شما باید بعداز فروش ،سود آن را به بانك تحویل دهید ولی بانك در خسارتها هیچ  دخالتی نخواهدكرد .

3- مشاركت : بانك قسمتی از سرمایه را برای شماه تامین نموده و خسارتها و سود آن را تقسیم می كند.

 4- اجاره : بانك قسمتی از تجهیزات جانبی رابرای شروع ، خریداری می كند و قراردادهای خرید نیز به اسم بانك مذكور خواهد بود در مضاربه شخصی كه پول میگرد پول مورد نظر را به صورت دوره ای به بانك باز می گرداند.

 مسائل حسابداری مربوط به بانكداری بدون بهره

       درحال حاضر، بسیاری از كشورهای اسلامی مانند عربستان سعودی،دونوع گزارش حسابرسی ارائه میگرددكه یكی مربوط به بانك مركزی و دیگری مربوط به سهامداران و شركای آنهامیباشد. (Tokunga.blackeway-philips&Aitken 1989)

 درعربستان سعودی باهدف این كه معیار های حسابداری و حسابرسی موردحمایت بیشترقرارگیرد،بانكهای اسلامی تحت فشارقرارگرفتند اما ازآنجا كه این مبحث ازتازگی خاصی برخورداراست ،هنوزمعیارخاص حسابرسی یاحسابداری برای بانكهای اسلامی وضع نشده است(اولین بانك اسلامی به شیوه مدرن درسال1971شكل گرفت .

به علاوه معضل دیگر پیرامون زكات و حسابداری دولتی ،پذیرش فنون حسابداری به شیوه انگلیسی–امریكایی (غربی)می باشد كه خودمشكل را دوچندان كرده است .

 

نتیجه گیری

       اقتصاد اسلامی از جنبه های بسیاری باموازین حسابداری غربی متفاوت است.فنون حسابداری انگلیسی-آمریكایی(غربی)نمی توانددر اقتصاداسلامی به كاررود لذا استانداردهای حسابداری بین المللی برپایه چنین فنونی(فنون حسابدای غربی) خودمشكلات زیادی رابرای جوامع اسلامی سراسرجهان خواهدداشت .

     بنابراین نیاز به وضع معیارهای حسابداری منطبق بانیازهای جوامع اسلامی،بیش ازپیش احساس می گردد تابه چنین جوامعی تضمین دهدكه چنین معیارهایی باكمك استانداردهای حسابداری بین المللی ونه غربی وضع شده باشد.

 ضمیمه

         نرخ زكات

     عموما“ حدكف (آستانه)نرخ زكات 5/2 درصد دارایی جمع شده می باشد.

    اما این نرخ برای انواع دارایی های مختلف دارایی تفاوت دارد قانون كلی ان است كه هرچه هزینه وكار وسرمایه درگیر درتولید كمتر باشد میزان زكات بالاترمی رود. (Siddingi.1982)

     این مساله برپایه این اعتقاد است كه این خداوند است كه معاش انسان را تامین میكند درصورتیكه كارو سرمایه ناچیزی برای تولید ،هزینه گردد به مفهوم این است كه باقی آن محصول ، همگی هدیه ای از جانب خداوند می باشد.لذا بهتر است درصد بیشتری از تولید تحت عنوان زكات به خداوند باز پس داده شود .

نمونه ای از این قانون در تعیین نرخ زكات برای زمین های آبی و دیم در گذشته می باشد ،نرخ زكات برای زمین دیم بیش از این نرخ برای زمین آبی می باشد .درزمین آبی بایدبرای آبیاری ،هم كارصورت گیردو هم باید برای آبیاری ،منابعی هزینه گردد، امادر زمین دیم آب لازم از باران الهی تامین می گردد لذا نرخ بیشتری اززكات به آن تعلق میگرد.

      لذاهر ثروتی كه حاصل كارو هزینه ناچیز باشد دستخوش بالاترین حد زكات یعنی 20 درصد می گردد .كه برای نمونه می توان به پیداكردن گنجینه و غرامت جنگی،(زیرادراسلام جهادفقط درراه خداصورت میگرد و ثروت و غرامت حاصل كاملا“غیرطبیعی و ناخواسته می باشد )اشاره داشت.اماآن ثروتی كه نیاز به تلاش بیشتری دارد(دام ومحصولات )هنوز مبتنی برخواست الهی است و مشمول زكات اما به میزان كم تر یعنی 5 تا 10 درصد می گردد. و اگر ثروت مستلزم حداكثر تلاش گردد مشمول حداقل نرخ زكات یعنی 5/2درصد می گردد كه برای نمونه می توان به جمع آوری پول نقد اشاره داشت زیرا تجارت خطر زیان و ضرر را نیز در برمی گیرد و منوط به زكات و شم تجاری فرد نیز می باشد. (Siddingi.1982)

 

هرچند این عقیده به عنوان یك مبنا می باشد اما حدودی كه افراد آن را دنبال می نمایند ازحوصله این مقاله خارج است.

     آنچه كه از نوشته های اولین دانشمند لیبرال (میل و بنتام و لاك  كه از نگاه آنها شخص به عنوان ”فردمنفعت جو“ تعریف می گردد) برمی آید،تنهاخوشبختی ملاك ارزش می باشد و این باور براندیشه های ”فریدمن “ نیز مستولی می باشد كه تنها نقش و وظیفه مهم تجارت ،بالابردن سوداست. ازآنجا كه در هر جامعه ای تفاوت درآمدی به چشم میخورد ،لذا اسلام وضع قانون را تشویق می نماید. (Alam unpuublidhed)درقرآن صراحتا“آن دسته از افرادی بیان شده اندكه زكات به آنان تعلق می گیرد :“نیكوكاركسی است كه دارایی خود را در  دوستی خدا به خویشان و یتیمان و فقرا و در راه ماندگان و نیازمندبدهد و در راه  آزادكردن بندگان صرف كند و نماز به پا دارد و زكات مال را به مستحقان بپردازد .(قرآن كریم  سوره بقره آیه 177)

مواد خام در صورتی مستحق زكات می گردد كه تاجر آن را به صورت خام خریداری نماید ولی اگر به وسیله صنعت گران و تولید كنندگان به منظور ایجادكالای جدید تولیدی خریداری گردد مشمول زكات نمی گردد. اگرشركتها مبادرت به خریدسهام جهت دریافت سود كنند ،لذاقیمتی كه سهام خریداری می شود كمتراز قیمتی است كه شركت انتظار فروش آن را دارد (به جزمواردی كه سهام دچارزیان گردیده یا به روز نمی باشد)

       به عنوان نمونه ،می توان به كشورهای فقیر آمریكای جنوبی اشاره كردکه مجبور به پرداخت سود بدهی های كلان خود به كشورههای خارجی می گردند. قسط های اولیه هر بازپرداخت ،سود بیشتری نسبت به اصل پول  را در بر می گیرد و لذا بازپرداخت آن ،خصوصا“ برای كشورهای فقیر امری مشكل است .

***************************************************************************

 منابع و ماخذ      

 این مقاله ترجمه آزادی از مقاله زیر است :

Rahman Shadia  “Islamic Accounting Standards”  . www. Islamic. Finance.net                        

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

امیر رضایی راد

دانشگاه غیر انتفایی پارسا





طبقه بندی: حسابداری، 
برچسب ها: استانداردهای حسابداری اسلامی، استاندارد، حسابداری، اسلامی، حسابداری اسلامی، حسابداری غربی، زکات، حدود زکات، بهره، سود،  


persian gulf

تبادل لینک

خرید بک لینک